Kritik Stok Seviyesi Nasıl Hesaplanır? Formül ve Örnek
Parça bittiği gün değil, bitmeden sipariş vermek için: yeniden sipariş noktası ve emniyet stoğu formülü, çözümlü örneklerle.
Kısaca
- Kritik stok (yeniden sipariş noktası) = ortalama günlük tüketim × tedarik süresi + emniyet stoğu.
- Emniyet stoğu = (en yüksek günlük tüketim × en uzun tedarik) − (ortalama günlük tüketim × ortalama tedarik).
- Her ürünün kritik seviyesi ayrıdır; tek bir sabit sayı fazla stok ya da stoksuzluk üretir.
- Mevsimsel ürünlerde seviye sezon başında güncellenir.
- Formül, stok hareketleri düzenli kaydediliyorsa işe yarar.
İçindekiler
Kısa cevap: Kritik stok seviyesi, sipariş vermeniz gereken stok miktarıdır:
Kritik seviye = Ortalama günlük tüketim × Tedarik süresi (gün) + Emniyet stoğu
Günde ortalama 2 adet kullanılan, siparişten 5 günde gelen ve emniyet stoğu 6 olan bir parçanın kritik seviyesi 2 × 5 + 6 = 16 adettir. Stok 16'ya indiği gün sipariş verilir; parça gelene kadar tükenmez.
Teknik serviste en pahalı stok hatası, müşterinin cihazı hazırken parçanın bitmiş olmasıdır. İş bekler, müşteri arar, teknisyen başka işe geçer. Tersi de pahalıdır: rafta aylarca duran parça, kasada olması gereken paradır. Kritik stok seviyesi bu ikisinin arasındaki dengeyi bulmanın yoludur.
Üç kavram
| Kavram | Ne demek | Nereden bulunur |
|---|---|---|
| Ortalama günlük tüketim | Bir günde ortalama kaç adet kullanıldığı | Son 30–90 günün çıkışı ÷ gün sayısı |
| Tedarik süresi | Siparişten rafa gelene kadar geçen gün | Son siparişlerin ortalaması |
| Emniyet stoğu | Beklenmedik talep ve gecikme için tampon | Aşağıdaki formül |
Emniyet stoğu nasıl hesaplanır?
Küçük işletmeler için pratik formül:
Emniyet stoğu = (En yüksek günlük tüketim × En uzun tedarik süresi) − (Ortalama günlük tüketim × Ortalama tedarik süresi)
Mantığı basit: en kötü senaryoda ihtiyaç duyacağınız miktardan normal senaryodaki ihtiyacı çıkarırsınız. Aradaki fark, sürprizlere karşı tamponunuzdur.
Çözümlü örnek 1: Telefon ekranı
Son 60 günde bir modelin ekranından 120 adet kullanılmış. En yoğun günde 4 adet gitmiş. Tedarikçi ortalama 3 günde, en geç 5 günde getiriyor.
| Adım | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| Ortalama günlük tüketim | 120 ÷ 60 | 2 adet |
| Emniyet stoğu | (4 × 5) − (2 × 3) | 14 adet |
| Kritik seviye | (2 × 3) + 14 | 20 adet |
Stok 20'ye indiğinde sipariş verilir.
Çözümlü örnek 2: Kombi pompası (mevsimsel)
Kışın günde ortalama 1,5, en yoğun günde 3 adet kullanılıyor. Yazın haftada bir. Tedarik ortalama 4, en geç 7 gün.
| Dönem | Ort. günlük | Emniyet stoğu | Kritik seviye |
|---|---|---|---|
| Kış | 1,5 | (3 × 7) − (1,5 × 4) = 15 | (1,5 × 4) + 15 = 21 |
| Yaz | 0,15 | (1 × 7) − (0,15 × 4) ≈ 6 | (0,15 × 4) + 6 ≈ 7 |
Aynı ürün için yazın 7, kışın 21 adet. Tek bir sabit sayı kullansaydınız ya yazın parayı rafa gömerdiniz ya da kışın stoksuz kalırdınız. Mevsimsel ürünlerde seviyeyi sezon başında güncelleyin.
Sipariş miktarı ne olmalı?
Kritik seviye "ne zaman" sorusunu cevaplar; "ne kadar" ayrı bir karardır. Basit bir yol: bir sonraki siparişe kadar geçecek sürenin tüketimi kadar sipariş verin. Haftada bir sipariş veriyorsanız ve günde 2 adet kullanıyorsanız 14 adet. Tedarikçinin toplu alım indirimi varsa miktarı artırmak, parayı rafa gömmeye değip değmediğine bakarak verilecek bir karardır.
Ürünleri önceliklendirin
Her ürüne aynı özeni göstermek zaman kaybıdır. Ürünleri cirodaki payına göre üçe ayırın:
| Grup | Kapsam | Nasıl yönetilir |
|---|---|---|
| A | Cironun büyük kısmını yapan az sayıda ürün | Kritik seviye titizce hesaplanır, haftalık bakılır |
| B | Orta hacimli ürünler | Aylık kontrol |
| C | Çok sayıda ama az satan ürün | Basit sabit seviye yeterli |
Formül neden tutmaz?
- Stok hareketleri kaydedilmiyorsa. Servise takılan parça stoktan düşülmezse tüketim olduğundan düşük görünür.
- Sayım yapılmıyorsa. Kayıttaki stok ile raftaki stok ayrışır. Nasıl sayım yapılacağını stok sayımı rehberinde anlattık.
- Tedarik süresi tahminse. Son birkaç siparişin gerçek gelme süresini yazın.
- Seviye bir kez yazılıp unutuluyorsa. Tüketim değiştikçe güncelleyin.
Programda nasıl izlenir?
İşletme Yönetim'de her ürün için bir kritik stok seviyesi girersiniz; stok bu seviyenin altına indiğinde ürün panelde uyarı verir ve raporlarda "stok kritik seviyede" olarak listelenir. Satış yapıldığında ve servise parça takıldığında stok kendiliğinden düşer, her giriş ve çıkış kim, ne zaman, neden bilgisiyle kayıtlı kalır. Böylece ortalama tüketimi tahmin etmek yerine kayıttan okursunuz.
Parça beklemesinin teknisyen performansını nasıl etkilediğini teknisyen performansı yazısında, kâr hesabını kâr marjı rehberinde bulabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kritik stok seviyesi nasıl hesaplanır?
Yeniden sipariş noktası = ortalama günlük tüketim × tedarik süresi (gün) + emniyet stoğu. Örneğin günde ortalama 2 adet kullanılan ve 5 günde gelen bir parça için emniyet stoğu 6 adetse, kritik seviye 2 × 5 + 6 = 16 adettir. Stok 16’ya indiğinde sipariş verilir.
Emniyet stoğu nasıl hesaplanır?
Pratik formül: emniyet stoğu = (en yüksek günlük tüketim × en uzun tedarik süresi) − (ortalama günlük tüketim × ortalama tedarik süresi). Tüketimi ve tedarik süresi dalgalı olan ürünlerde emniyet stoğu daha yüksek çıkar.
Kritik stok seviyesi her ürün için aynı mı olmalı?
Hayır. Her ürünün tüketim hızı ve tedarik süresi farklıdır. Çok satan ve geç gelen ürünün kritik seviyesi yüksek, az satan ve ertesi gün gelen ürününki düşük olur. Tek bir sabit sayı kullanmak ya fazla stok ya da stoksuz kalma demektir.
Kritik stok seviyesi ne sıklıkla güncellenmeli?
Tüketim mevsime göre değişiyorsa her mevsim başında, değilse üç ayda bir. Klima gazı, kombi parçası gibi mevsimsel ürünlerde sezon öncesi güncelleme şarttır.
- kritik stok seviyesi
- kritik stok nasıl hesaplanır
- yeniden sipariş noktası
- emniyet stoğu hesaplama
- minimum stok seviyesi
- stok takibi formülleri
- yedek parça stok yönetimi
- kritik stok uyarısı